LiveText voor theaters
Wat is een LiveText bril?
De LiveText-bril biedt realtime ondertiteling en vertaling tijdens een voorstelling. In de LiveText bril verschijnen live ondertitels in de door de bezoeker gekozen taal. Er zijn meer dan 200+ talen beschikbaar om uit te kiezen.
De LiveText bril is een AR bril. Deze bril, de XREAL Air 2 Pro, heeft geen camera. De LiveText bril kan geen inbreuk maken op de privacy of data van het gezelschap, bezoekers of het personeel.
Met de LiveText-bril willen we onze voorstellingen toegankelijk maken voor een breder publiek in Den Haag. Dankzij realtime ondertiteling, wordt iedere voorstelling toegankelijk voor mensen die doof of slechthorend zijn, of de gesproken taal niet beheersen. De woorden van de acteurs worden door middel van AI-aangestuurde spraakherkenningssoftware omgezet in tekst, waardoor bezoekers live kunnen meelezen. Er wordt niks opgeslagen van wat het LiveText systeem hoort of schrijft.
Transcriptie & vertalingen
Tijdens de voorstelling wordt gesproken Nederlands vrijwel direct omgezet naar Nederlandse tekst. Dit maken we mogelijk dankzij XRAI, onze IT-partner.
We werken ook met voorstellingen met boventiteling, maar dit kan duurder zijn. Daarom zien we de LiveText-bril als een alternatief dat bij iedere voorstelling ingezet kan worden.
Voor vertalingen gebruiken we momenteel het XRAI-vertaalmodel, dat op dit moment gemiddeld een vertraging van ongeveer 300 milliseconden heeft. Dit betekent dat er een merkbaar snelheidsverschil ontstaat wanneer gebruikers vertalen aanzetten.
De vertaalmodellen worden beperkt door de eigenschappen van de taal die ze vertalen. Talen waarbij het onderwerp pas aan het einde van de zin komt, zijn bijvoorbeeld van nature trager, omdat het vertaalmodel moet wachten tot de volledige zin gezegd is.
Sommige talen, zoals Indonesisch, kennen zowel een formele als informele vorm. Uit feedback van gebruikers blijkt dat de huidige modellen deze vormen soms afwisselend gebruiken, wat kan leiden tot een onwennige leeservaring.
Tot slot heeft XRAI ook een consumentenapplicatie beschikbaar in de App Store en Play Store, waarmee je de transcriptiefunctie zelf op je eigen telefoon kunt uitproberen.
Het LiveText project door de jaren heen
2019
Monique heeft een idee terwijl ze door Den Haag loopt. Het doel is om niet-Nederlandstaligen en doven & slechthorenden meer kansen te geven naar het theater te gaan.
2020-2021
Door Covid pauzeert het project.
2022
We starten een meerjarig onderzoek en ontwikkeling ter behoeve van niet-Nederlandstalige en dove en slechthorende bezoekers.
De financiering komt deels rond met behulp van Cultuurloket DigitAll. Daarnaast hebben donateurs en subsidies bijgedragen aan de doorgang van dit project.
Gedurende 2022 start de samenwerking met onze eerste technologische partner genaamd SpeakSee. SpeakSee werkt met een microfoonsysteem om (groeps)gesprekken van audio naar tekst te vertalen. Elke microfoon heeft z'n eigen kleur, waardoor het eenvoudig is onderscheidt te maken tussen de verschillende sprekers.
.jpg)
2023
De eerste tests vinden plaats in de Koninklijke Schouwburg. De transcriptie software die audio vertaalt naar tekst draait lokaal op de tablet. De tekst is ook te zien op de tablet.
Deze eerste tests gaven ons een beter idee wat niet-Nederlandstalige en dove- en slechthorenden bezoekers verwachten.
.jpg)
2024
Door feedback en eigen ervaringen wordt de keuze gemaakt om met de tablets te stoppen.
In plaats daarvan kiezen we voor een AR (Augmented Reality) bril. Tryater uit Leeuwarden helpt mee me de zoektocht om een geschikte AR bril voor theaters te vinden.
Het blijkt dat wij andere eisen ten opzichte van SpeakSee hebben. Daarbij is gekozen om de wegen te scheiden en een andere technologische partner te zoeken.
De samenwerking gaat nu door met een Canadees team onder de naam XRAI.
2025
De zoektoch naar een bril eindigt wanneer onze keuze valt op de XREAL AIR 2 Pro.
Op 15 mei 2025 lanceren we de LiveText bril op het Holland Dance Festival.
Hierbij wordt de LiveText bril aan binnen- en buitenlandse gasten getoond.
Een bijkomend nieuwsbericht is gedeeld en binnen en buitenlandse media pakken dit op.
Klik hier om het bericht te lezen
De samenwerking met XRAI verloopt spoedig. De focus ligt voornamlijk op het verbeteren van de snelheid en kwaliteit van de transcriptie en vertaling. Uit feedback blijkt dat de combinatie van transcriptie en een AR bril een verrassend goede combinatie is, maar voor nu nog te traag de tekst toont.
2026
De feedback van bezoekers wordt alleen maar beter. De kwaliteit of snelheid wordt nauwelijks meer besproken of benoemd tijdens de feedback momenten.
De verbeterpunten voor dit jaar zijn stabiliteit en gebruikersgemak/comfort. De ervaring op dit moment is dat, gedurende de voorstelling, de verbinding té vaak wegvalt. Daarbij willen we dat bezoekers zelf de bril kunnen opstarten-gebruiken-inleveren. Dat is nu nog te moeilijk om te begrijpen.
Bezoekers kunnen nu zelf tickets boeken. De LiveText bril wordt ook standaard aangeboden bij onze eigen producties. Vanaf 1 september ‘26 worden ook bij externe theaters/gezelschappen de LiveText bril aangeboden. Voor kalenderjaar 2026 gaan we langs bij Stadschouwburg Utrecht en Parktheater Eindhoven.
Bekijk dus nu onze agenda om te kijken wat er beschikbaar is!
Deze introductiefase wordt gefinancierd door Toegankelijk stad (Gemeente Den Haag), Fonds 1818 en Rabobank Impactfonds.
.png){kind=logo}
.png)
(To)taal geen probleem!
De LiveText bril laat de gesproken dialoog op het toneel als ondertiteling in de bril zien.
De LiveText bril geeft jou de keuze om deze ondertiteling in de originele taal te volgen. Of je kunt er voor kiezen de tekst naar een taal naar keuze te vertalen.
Er zijn meer dan 200 talen om uit te kiezen, de veelgebruikte talen binnen Den Haag zijn allemaal beschikbaar. Een deel van deze talen zijn minder goed te begrijpen ten opzichte van andere talen.
Zie onderstaand overzicht om een gemiddelde beoordeling van bezoekers te zien, 5 ★ is de maximale score.
| Van | Naar | Beoordeling |
| Nederlands | - | ★★★★★ |
| Engels | ★★★★ | |
| Duits | ★★★★ | |
| Frans | ★★★ | |
| Spaans | ★★★ | |
| Italiaans | ★★★ | |
| Pools | ★★★ | |
| Turks | ★★★ | |
| Arabisch* | ★★ | |
| Portugees* | ★★ | |
| Indonesisch* | ★★ |
*Het vertaalmodel verwisselt verschillende dialecten of formele en informele vormen met elkaar. Gebruikers geven aan dat dit zeer verwarrend is.
Op zoek naar ondersteuning?
We krijgen regelmatig vragen en verzoeken van theaters of wij informatie kunnen geven hoe wij alles opgezet hebben. Wij hebben vaak geen tijd om hier goed antwoord op te geven, dus vandaar dat we met deze pagina meer info willen geven.
Onderdeel daarvan is financiering van het project. Het Nationale Theater heeft door middel van donateurs, fondsen en subsidies de LiveText bril kunnen financieren. Een belangrijk onderdeel daarbij was Cultuurloket DigitALL, Fonds 1818, de gemeente Den Haag en de Rabobank.
Bij Cultuurloket DigitALL hebben culturere instellingen tot 1 november 2026 de mogelijkheid om tot €30.000 aan te vragen en mee te doen met de LiveText bril. Klik dus snel op de link en kijk wat er bij jullie mogelijk is.
.png)
.png)
De allereerste in de wereld!
Hieronder bespreken Ivo & Monique kort het concept, beweegredenen en het uiteindelijke doel achter deze inovatie.
Ook kun je zien hoe het voor de gebruiker er in de bril uitziet. Dit voorbeeld is ondertussen 1+ jaar oud dus we hebben al aardig wat verbeterd!
Veelgestelde vragen
Hoe gaan jullie met alle gegevens om?
We kunnen alles lokaal op een Mac Pro draaien, of via Europese servers. Op dit moment maken we gebruik van beide om snelheid en andere variabelen te testen. Alle data wordt verwerkt via Europese servers en, op dit moment, slaan we geen audio of andere data op voor machine learning. We hebben wel een streven dit mogelijk te maken, omdat dit ook de kwaliteit van de tekst en vertalingen aanzienlijk verbeterd, maar nu wordt alles live getranscripteerd waarna niks wordt opgeslagen.
Wat doet de AI (KI) nou precies?
Nadat via de mengtafel alle individuele kanalen naar onze transcriptie set wordt gezonden, komt AI eraan te pas. Bij het verwerken van de audio naar tekst is er een transcriptiemodel van XRAI, zij hebben een super accuraat en snelle spraak AI (KI) model waardoor we live spraak naar tekst kunnen verwerken én vertalen.
Er worden geen gegevens opgeslagen.
Ik zie telkens XRAI voorbij komen, wat is dit?
Wij werken samen met XRAI om de bril en omgeving te verbeteren voor de gebruiker, makers, theaters en technici. De applicatie die tijdens de voorstelling wordt gebruikt is de omgeving van XRAI. Zij bieden ook een eigen AR bril aan, de AR2 zijn we op dit moment intern aan het testen.
Gebruikt jullie bril een camera?
De AR bril die wij gebruiken, XREAL One Pro, heeft geen camera. Wij of een bezoeker zullen dus nooit inbreuk kunnen maken op de privacy van de gebruiker, bezoekers en het personeel.
Hoe reseveren bezoekers voor een LiveText bril?
Voorstellingen bij ons hebben een aparte blokkade in de zaal met een losse Ticketmatic link. Bij externe theaters is het afhankelijk van hun werkwijze hoe dit geregeld wordt.
Hebben jullie extra benodigdheden nodig voor in de uitleg ruimte?
Voor en nadertijd komen wij samen met de LiveText bezoekers. Dit gaat vaak om slechthorende bezoekers dus de voorkeur ligt bij een rustige ruimte.
Daarnaast vragen we altijd of er water klaar kan staan voor de LiveText bezoekers.
Hebben jullie een ethernet aansluiting nodig voor de uitleg ruimte?
Nee, niet per se. Wij kunnen de uitleg ook zonder een ethernet aansluiting doen, we gebruiken dit om bezoekers een specifieke tekst in de bril te laten zien. Als dit niet aanwezig is hebben we een alternatief met een microfoon.
Moet een LiveText bezoeker per se in een blokkade zitten?
Nee, ze mogen altijd op een zelfgekozen plek zitten, maar onze voorkeur heeft dat iedereen bij elkaar zit. In een blokkade heeft iedereen dezelfde ervaring en kunnen we eventueel helpen bij (technische) problemen.
Kunnen we de LiveText bril ook in ons theater aanbieden?
Op het moment van schrijven kunnen wij alleen bij onze eigen productie in een ander theater draaien. Een theater leverancier is bezig een standaard set voor nationaal gebruik op te zetten. Als je op de hoogte gehouden wilt worden hierover, stuur een mail naar livetext@hnt.nl
Over HNTonbeperkt
Een beperking, zichtbaar of onzichtbaar, hoeft geen belemmering te zijn om naar het theater te komen. Er zijn andere voorwaarden nodig om het theaterbezoek mogelijk te maken. Dit seizoen bieden wij bij een aantal voorstellingen toegankelijkheidsmiddelen aan en doen wij aanpassingen om wél naar het theater te kunnen gaan! Wij werken hierin samen met een aantal gespecialiseerde organisaties.