John de Weerd: ‘Nieuwsgierig zijn naar wat een ander te vertellen heeft’

Nieuwsgierig naar de ander

Wat voor directeur John wil zijn, hangt sterk samen met hoe hij naar theater kijkt. Hij noemt theater “een hele goede oefening in empathie”. Juist het samenzijn vindt hij belangrijk, omdat we dat volgens hem buiten het theater deels zijn kwijtgeraakt. “Het wordt allemaal steeds eenzamer, digitaler, mensen zijn erg op zichzelf gericht.”

In het theater luister je naar iemand anders en verplaats je je even in een ander. “Dat je nieuwsgierig bent naar wat een ander te vertellen heeft voordat je zelf wat zegt.” Die blik is ook persoonlijk. Tijdens zijn studie aan de kunstacademie merkte John hoeveel verschil een financieel vangnet kan maken voor jonge makers. Die ervaring bepaalt mede hoe hij naar talentontwikkeling kijkt: Het Nationale Theater moet makers niet alleen een podium bieden, maar ook een omgeving bieden waarin ze kunnen groeien, uitproberen en hun eigen publiek kunnen vinden.

John komt uit bij twee begrippen die diep in de organisatie zitten: radicaal vriendelijk en vriendelijk radicaal. “Als je de minste belangstelling voor theater hebt, vind ik dat je hier terecht moet kunnen.” Tegelijkertijd mag theater scherpe vragen blijven stellen. Het Nationale Theater moet systemen en de overheid durven bevragen, zonder bezoekers minder welkom te laten voelen.

De les van Zaal 3

Veel van wat John belangrijk vindt aan een theater kreeg vorm bij Zaal 3, het theater waar we nieuwe makers een podium bieden. Een gedachte die daar nog altijd zichtbaar is, is dat een theateravond om meer draait dan alleen de voorstelling. Omdat er vaak jonge en nog onbekende makers staan, wordt er breder gekeken: hoe maak je van een bezoek een complete ervaring? "Hier heb je gewoon een leuke avond met lekker eten en drinken. Dan maakt het bijna niet uit wat je te zien krijgt, want je hebt toch wel een leuke avond."

Dat principe wil hij verder brengen binnen Het Nationale Theater. Een theater gaat volgens hem meer leven als bezoekers er langer zijn dan alleen tijdens de voorstelling. “Je komt niet binnen in een hotellobby. Je komt binnen in een huis.” Die warmte, vriendelijkheid en hartelijkheid ziet hij als de rode draad tussen de Koninklijke Schouwburg, Theater aan het Spui en Zaal 3.

Joost Oomen met de Poezieboys in Zaal 3. Foto: Studio Ku 

Voor wie denkt: dit is niets voor mij

Bij zijn benoeming werd John omschreven als een uitgesproken publieksdenker. Voor hem betekent dat voortdurend nadenken over degene voor wie je iets maakt. Voor wie is dit interessant? Wat hebben mensen eraan? Waarom zouden ze hiernaartoe willen? Dat gaat niet alleen over bestaande theaterbezoekers, maar juist ook over mensen voor wie een bezoek minder vanzelfsprekend is.

Een drempel kan praktisch zijn, zoals de prijs van een kaartje, maar ook minder zichtbaar. Daarom probeert Het Nationale Theater barrières voor een theaterbezoek zoveel mogelijk weg te nemen, onder meer met try-outs voor een tientje, de Ooievaarspas en Patatje met. Johns oproep aan mensen die toch twijfelen is eenvoudig: “Probeer het toch maar wel, omdat het gewoon een hele opwindende kunstvorm is.”

Toegankelijkheid gaat bij Het Nationale Theater verder dan een betaalbaar kaartje. Met HNTonbeperkt maken we theater toegankelijk voor mensen met verschillende beperkingen en behoeften, bijvoorbeeld met gebarentolken, schrijftolken, een prikkelarme rustruimte en slimme brillen. “Dat heeft te maken met radicale vriendelijkheid. Dat je er voor iedereen wilt zijn en dat je alle drempels wilt wegnemen die een theaterbezoek in de weg staan.”

Als een van de koplopers op het gebied van toegankelijkheid neemt Het Nationale Theater hierin nadrukkelijk verantwoordelijkheid. De kennis die binnen HNTonbeperkt is opgebouwd, wordt niet alleen toegepast in de eigen organisatie, maar ook actief gedeeld met andere theaters en culturele instellingen in binnen- en buitenland.

HNTonbeperkt op de Parade. Foto: Caroline de Winter 

Den Haag, op twee manieren

Het Nationale Theater is geworteld in Den Haag, maar bevindt zich tegelijkertijd midden in het politieke en internationale hart van de stad. Juist die dubbele positie vindt John interessant. Operation Hellfire noemt hij als voorbeeld: een voorstelling die raakt aan Scheveningen en het Internationaal Strafhof, maar ook aan Den Haag als plek waar politieke beslissingen worden genomen.

Die twee kanten van de stad vragen voor hem ook om een andere boodschap. Tegen de inwoners van Den Haag zegt hij: “Waarom kom je niet vaker?” Richting politiek Den Haag klinkt hij scherper: “Kijk niet alleen naar de Haagse werkelijkheid, maar vooral naar wat er leeft in het land.”

Die verbinding met de rest van Nederland is voor Het Nationale Theater essentieel. De 19 partnertheaters vormen het fundament van onze tournees. Over hun rol zegt John: “We zijn aanwezig in heel Nederland. We spelen in meer dan 40 steden, van Meppel tot Maastricht. Dat wij Het Nationale Theater heten, komt dankzij deze theaters. De ruggengraat daarvan wordt gevormd door onze partnertheaters, met wie wij een voortdurend gesprek hebben over wat we maken en in hoeverre dat aansluit bij hun publiek. Zo vinden onderwerpen die landelijk spelen ook weer hun weg terug naar wat we maken. Daar ben ik trots op.”

Voor John gaat die verbinding niet alleen over waar we spelen, maar ook over de impact die theater kan hebben. Daarom ziet hij een belangrijke rol voor theater in het onderwijs. Voorstellingen kunnen schuren, vragen oproepen en nieuwe inzichten bieden. “Ik denk dat we vooral moeten meegeven dat we aan dezelfde kant staan. En dat heel veel ingebeelde tegenstrijdigheden eigenlijk niet bestaan.”

Daar ligt ook een belangrijke kracht van theater: het kan zichtbaar maken hoe maatschappelijke systemen het leven van mensen beïnvloeden. De toeslagenaffaire noemt hij als voorbeeld van een onderwerp waarbij theater zichtbaar maakt dat wat iemand persoonlijk overkomt, onderdeel is van iets groters. “Je bent niet de enige. Dat je gezien wordt. Dat is belangrijk.”

Ruimte voor ontmoeting

Samen met Iris van den Akker, directeur zakelijk, vormt John de directie van Het Nationale Theater. Juist dat gezamenlijke past bij hoe hij naar leidinggeven kijkt: niet één persoon die de koers uitzet, maar samen bouwen aan een organisatie waarin makers, publiek en medewerkers zich thuis voelen. “Wat wij kunnen doen, wat ik kan doen, is zorgen dat alles eromheen goed geregeld is. Dat die maker zijn kunstwerk zo goed mogelijk kan maken. Dat het bezoek aan een van onze voorstellingen zo prettig mogelijk, zonder obstakels verloopt.”

Daarmee komt de kern van Johns verhaal samen: ruimte voor makers, aandacht voor publiek en een theater dat midden in de samenleving staat. Een plek die systemen bevraagt, nieuwe perspectieven opent en helpt betekenis te geven aan de wereld om ons heen. “Die voorwaarden scheppen voor die ontmoeting, daar hebben we invloed op. En in de zaal, dat laten we aan de kunstenaar.”