Naar Captain Fantastic met dove acteur Boaz Blume

Vol enthousiasme komt het viertal de zaal uit. Hendrik geeft zijn eerste reactie. ‘Wauw! De spelers, het decor, de boventiteling en Boaz op het podium: ik vond het een hele mooie combinatie.’ Mark vult aan: ‘Een lekker rebelse voorstelling! Je wordt er volledig ingetrokken.’

In Captain Fantastic volg je een gezin dat opgroeit in de wildernis, zonder school, schermen en stadsdrukte. Maar wanneer de moeder uit het gezin overlijdt, moeten ze voor het eerst naar de grote stad. Regisseur Nina Spijkers had al vanaf vroeg in het maakproces de wens om de voorstelling toegankelijk aan te bieden voor dove en slechthorende bezoekers door een dove acteur te casten. In samenwerking met HNTonbeperkt, de afdeling van Het Nationale Theater die de voorstellingen en zalen toegankelijk maakt, kwam de toegankelijk versie van Captain Fantastic tot stand. De acteur werd Boaz Blume. In een aantal steden hij mee als zesde gezinslid. Hij vertaalt vanuit zijn rol de hele voorstelling in Nederlandse Gebarentaal. 

"Het personage van Boaz heeft veel meer betekenis dan ‘alleen’ een tolk. ‘Hij is het maatje van iedereen."

‘Het is echt lef wat Boaz doet, om als dove performer tussen de horende mensen te staan voor een hele schouwburg met alleen twee tolken als houvast’. Elize en Mark vonden het mooi dat Boaz integraal is opgenomen tussen de andere spelers. ‘Hij deed volwaardig mee.’ Lieke reageert: ‘Hij was geen buitenbeentje. De acteurs reageren op hem en andersom, bijvoorbeeld door even een hand op zijn schouder te leggen.’ Elize vult aan dat het personage van Boaz veel meer betekenis had dan ‘alleen’ een tolk. ‘Hij is het maatje van iedereen, alsof hij een stem is die al deze mensen verbindt met elkaar. Als horende bezoeker zag ik een personage dat meeloopt met iedereen in het leven, niemand is meer alleen.’

De combinatie van boventiteling en Nederlandse Gebarentaal was voor Hendrik en Lieke ideaal. ‘Bij de boventiteling mis je de intonatie’, vertelt Hendrik, ‘maar die krijg je nu mee in de mimiek en handen van Boaz. Met alleen boventiteling is het lastig om emotie te interpreteren, maar nu kun je het aan elkaar koppelen.’ Elize concludeert bij het napraten dat ze de voorstelling allemaal even goed konden volgen, ondanks hun verschillende toegankelijkheidsbehoeften. ‘Op dit soort dagen komt het allemaal samen.’

Lieke en Mark vertellen dat ze het soms lastig vinden als een voorstelling speciaal voor hen toegankelijk wordt gemaakt, zeker als een tolk of tekst op het podium afleidend kan zijn voor ander publiek. Lieke: ‘Ik wil niemand tot last zijn. Mensen vinden het soms storend en ik heb dat wel geïnternaliseerd.’ Daarom was het voor haar een hoogtepunt dat ook de horende acteurs in Captain Fantastic gebarentaal gebruikten. Dit leerden ze speciaal voor de voorstelling. ‘Het zijn maar kleine stukjes, maar dit zijn de momenten dat ik me het meest betrokken voelde. Ik kon me identificeren met verschillende personages, omdat ze zelf gebaarden. Dan zet je dove mensen en horende mensen niet tegenover elkaar, maar laat je zien dat we allemaal mensen zijn en allemaal een taal spreken. Dat is meer dan alleen toegankelijk - ik voelde echt dat wij er mogen zijn. De acteurs zijn er óók voor ons. Dat raakt me. Deze voorstelling maakt geen verschil tussen doven en horenden.’ 

Verscheidenheid maakt toegankelijheid ook leuk

Hendrik voegt toe: ‘De acteurs staan heel zelfverzekerd op het podium te gebaren. Daar krijg ik kippenvel van.’ Een voorstelling met een mix van dove en horende acteurs hebben de vier vrienden pas een paar keer eerder gezien. ‘We hebben het begin van tolken in het theater zo’n beetje meegemaakt en ik zie dat er steeds meer aandacht voor komt,’ aldus Mark. ‘Dat kan ik alleen maar toejuichen.’ Voor hem is het theater in de afgelopen vijf jaar een stuk toegankelijker geworden. Lieke: ‘Er worden ook steeds meer verschillende thema’s toegankelijk gemaakt. Wij kunnen ook een avondje lachen, of hebben iets om over na te praten. Onlangs zagen we een zware voorstelling die over oorlogsgeweld ging, een heel heftig thema. Vandaag ging het over familie en ouderschap, en was het gericht op kinderen. Die verscheidenheid maakt toegankelijkheid ook leuk.’

Mark en Elize zijn een stel en hebben samen twee jonge kinderen. Samen een voorstelling zien over ouderschap en opvoeding was een bijzondere ervaring. Mark: ‘Ik werd ook emotioneel geraakt op momenten. Het was aangrijpend hoe het gezin als eenheid op wilde komen voor de wens van hun moeder en zo het hele avontuur in gang zet.’ Elize: ‘Ik dacht ook “Moeten onze kinderen niet vaker buitenspelen?” De voorstelling verkent de grenzen van buiten leven en de wereld waar we in zitten. Als ouder word je daarop aangesproken en dat is heel goed.’

“Moeten onze kinderen niet vaker buitenspelen?” 

De kinderen van Mark en Elize zijn horend, maar worden wel met Nederlandse Gebarentaal opgevoed. Ze gaan vaak samen naar het theater, maar dan naar voorstellingen die meer gericht zijn op horend publiek. Mark: ‘Een voorstelling zoals vandaag had ik niet kunnen volgen zonder tolk of boventiteling. Dus als mijn kind dan achteraf vragen heeft, zou ik ze niet altijd kunnen beantwoorden. Onze kinderen zijn nu nog te jong voor deze voorstelling, maar ik knijp in mijn handen voor wat er in de toekomst gaat komen.’

Positieve mindset tegenover Nederlandse Gebarentaal

Bovendien, voegt Elize toe, zaten er bij Captain Fantastic ook slechthorende kinderen in de zaal. ‘Hoe fijn is het dat er voor hen ook theater toegankelijk wordt gemaakt? Hoe mooi is het dat zij diezelfde verbondenheid kunnen voelen met de acteurs en de taal?’ Ook voor hen is het een grote meerwaarde dat ook de horende acteurs in de voorstelling gebarentaal spreken, zegt Lieke. ‘Er komen ook horende ouders met dove kinderen kijken. Veel kinderen hebben tegenwoordig cochleaire implantaten.’ Met deze gehoorprothese worden geluiden omgezet in elektrische signalen, waardoor geluid gedeeltelijk waarneembaar wordt voor dove en slechthorende mensen. ‘Daarmee gaat gebarentaal verloren, omdat ouders het niet meer leren. Hiermee laat je zien dat ook horende volwassenen kunnen leren gebaren.’ Hendrik sluit af: ‘De voorstelling laat een positieve mindset zien tegenover Nederlandse Gebarentaal.’

Over HNTonbeperkt

Een beperking, zichtbaar of onzichtbaar, hoeft geen belemmering te zijn om naar het theater te komen. Er zijn andere voorwaarden nodig om het theaterbezoek mogelijk te maken. Dit seizoen bieden wij bij een aantal voorstellingen toegankelijkheidsmiddelen aan en doen wij aanpassingen om wél naar het theater te kunnen gaan! Wij werken hierin samen met een aantal gespecialiseerde organisaties.

Meer over HNTonbeperkt