Raad voor Cultuur over artistieke vrijheid en debat
Artistieke vrijheid staat steeds meer onder druk, constateerde de Raad voor Cultuur in het begin dit jaar verschenen advies Maken (z)onder druk, artistieke vrijheid als democratisch instrument. Debat hoort bij kunst en cultuur, maar het wordt problematisch wanneer het omslaat in intimidatie, bedreiging of druk om kunst niet meer te tonen. Hoe ga je daar in de praktijk mee om? De Raad voor Cultuur legde deze vraag voor aan onze Directeur Theater John de Weerd voor hun online magazine.
John de Weerd: "Wij merken met name in het jeugdtheater en HNTJong dat er sprake kan zijn van weerstand bij het publiek. Natuurlijk is het onze rol om het soms te laten schuren en dan kan je een reactie verwachten. Dat is op zich niet erg natuurlijk. Maar als er vanuit de zaal zomaar dingen geroepen worden, kan dat ertoe leiden dat andere toeschouwers en de spelers zich onveilig gaan voelen. De dialoog over een voorstelling kan daarom beter buiten de zaal plaatsvinden."
Hoe dat te faciliteren?: "Inmiddels zijn wij samen met een vijftal andere jeugdpodiuminstellingen een pilot gestart om dat te onderzoeken. De vraag is: hoe geef je jongeren het gevoel dat ze gehoord en gezien worden en dat ook hun perspectief is meegenomen? Dat kan al beginnen in de klas en dus is de relatie met de school belangrijk. Voorbereiding bepaalt hoe jongeren het theater in komen en dus uiteindelijk ook hoe ze weer naar buiten gaan. De pilot onderzoekt hoe je dat zo goed mogelijk kan laten verlopen."
.jpg)
Directeur Theater John de Weerd
Iedereen is vrij om verhalen te vertellen
De Raad voor Cultuur ziet een duidelijke rol voor de politiek. Bijvoorbeeld door uit te dragen dat iedereen vrij is om verhalen te vertellen, of hier kennis van te nemen. De raad legt de nadruk op het Thorbecke-adagium dat de overheid geen inhoudelijk oordeel geeft over kunstuitingen. Als dit toch gebeurt vergroot dit de maatschappelijke druk op makers. Maar ook het Thorbecke-adagium is niet meer voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom beveelt de raad aan om de wettelijke verankering van de vrijheid van kunsten beter te borgen.
De Weerd hierover: "Eigenlijk is het jammer dat het nodig is. Maar nu blijkt dat het nodig is zeg ik: doe het maar." Hij zegt pal te staan voor de artistieke vrijheid. "Naar makers benadruk ik dat je het verhaal moet maken dat je wil maken. Dat maakproces gaat echter niet vanuit een ivoren toren. Voorstellingen maak je altijd voor het publiek en dus is er altijd sprake van wisselwerking. Soms is het onze rol om nieuwe perspectieven toe te voegen en zo een breder publiek te bereiken. Of we kiezen er juist voor om wat gangbaar is in de publieke opinie te bevragen. In feite hebben we hier als makers van theater een publieke taak. Alleen vind ik het als werkgever belangrijk dat spelers die taak veilig kunnen uitvoeren."
Wetenschappelijk onderzoek naar weerstand
Tim Lafeber maakte de weerstandsproblematiek tot onderwerp van nader onderzoek. Hij schreef er zijn masterscriptie over aan de Universiteit van Amsterdam: Wie wat weerstand: een onderzoek naar weerstand bij jeugdtheatervoorstellingen met identiteitsthematiek. Tim is bestuurssecretaris bij Het Nationale Theater en was daarvoor zes jaar Educatiemaker bij Het Nationale Theater. Een publieksversie van het onderzoek is verschenen in Theaterkrant.
Lees het onderzoek in Theaterkrant
