To the cookie settings To the main content To the footer

Voor het pensioen

Toneelhuis | Olympique Dramatique
Wed 18 Feb and Thu 19 Feb
Wed 18 Feb 2026
and
Thu 19 Feb 2026

Met Voor het pensioen (Een komedie van de Duitse ziel) schreef de Oostenrijkse auteur Thomas Bernhard (1931-1981) in 1979 zijn naar eigen zeggen beste toneelstuk. Het is een zwarte, grimmige komedie over een samenleving die bespookt blijft door haar extreem-rechtse verleden. Je ziet Pierre Bokma, Tiny Bertels en Katelijne Damen.

Het stuk speelt zich af ten huize van de familie Höller op 7 oktober, de verjaardag van Heinrich Himmler, voormalig SS-leider. Rudolf Höller, ooit kampcommandant en sinds jaren gerespecteerd voorzitter van de rechtbank, gaat bijna met pensioen. Voor hem en zijn zus Vera is 7 oktober een hoogdag. Clara, hun jongere aan een rolstoel gekluisterde zuster, staat aan de zijlijn van deze viering. Ze gaat gebukt onder het gewicht van het verleden en ziet met lede ogen aan hoe haar familie de wreedheden omarmt.

In het claustrofobische en incestueuze huis van de Höllers ontvouwt zich een ideologisch machtsspel. Een feest dat gaat over schuld, wrok, ontkenning en moreel verval. En over familiebanden die nooit kunnen worden verbroken.

Het stilzwijgen over de oorlogsschuld

Bernhard kaart in Voor het pensioen de onmacht en hypocrisie aan van het naoorlogse Duitsland tegenover het eigen naziverleden, het stilzwijgen over de oorlogsschuld. Via de onrustbarende extreemrechtse retoriek van zijn verstarde personages ventileert hij zijn walging. Tegelijk stelt Bernhard vast dat wij zelf wellicht niet veel beter zijn.

Tom Dewispelaere ensceneert dit stuk niet zomaar. De concrete aanleiding is de verontrustende normalisering van een woordenschat en een gedachtegoed dat de directe erfgenaam is van het rechts-extremisme van de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Veel uitspraken waarvan we dachten dat die tot de marges van onze politieke cultuur verdreven waren, staan opnieuw in het centrum van het maatschappelijk debat.  

Thomas Bernhard geeft ons met Voor het pensioen meer dan een geschiedenisles. Het is een uitnodiging om te blijven nadenken over hoe de schaduwen van het verleden ons blijven achtervolgen in het heden. Hoe ver mensen gaan in hun zoektocht naar houvast. 

 

Goed om te weten

  • Kom je voorafgaand aan de voorstelling gezellig eten in ons restaurant? Lees meer over het restaurant en het menu.
  • Voorafgaand aan de voorstelling om 19:15 uur geeft dramaturg Erwin Jans een inleiding over de voorstelling. Je kunt hier een plek voor reserveren bij het bestellen van je ticket, of via onderstaande knop:

    Bestel de inleiding
Part of
Skip
Zoom in Zoom in Zoom in Zoom in Zoom in

Credits

tekst Thomas Bernhard | vertaling Hans W Bakx | regie Tom Dewispelaere | regieassistentie Francis Geeraert | spel Pierre Bokma, Tiny Bertels, Katelijne Damen | dramaturgie Erwin Jans | lichtontwerp Fabiana Piccioli | kostuumontwerp Ilse Vandenbussche | geluidsontwerp Diederik de Cock | video-ontwerp Bram Delafonteyne | vormgeving Bram Delafonteyne en Tom Dewispelaere | productie Toneelhuis

 

Put me on the waiting list

Wish list

Added:

To wishlist

Subscribe to the newsletter