Fred Debrock

De Nationale Dodenherdenking in onze theaters

do 28 apr

In het theater staan we stil bij het leed dat oorlog teweeg brengt en hoe oorlogstrauma's generaties lang kunnen doorwerken. Op 4 mei, maar ook voor en na deze datum zijn in de Koninklijke Schouwburg, Theater aan het Spui en Zaal 3 verschillende producties te zien in het kader van de Nationale Dodenherdenking.

Het doorgeven van trauma

Transgenerationeel trauma is het fenomeen waarbij pijn en verlies van generatie op generatie wordt doorgegeven. In de Leedvermaak trilogie van schrijver Judith Herzberg zien we hoe onverwerkte trauma’s generaties lang kunnen doorwerken. In deze voorstelling volgen we het lief en leed van een Joodse familie. Een kwarteeuw volgen we het lief en leed van Lea, en haar familie en vrienden. Kinderen worden geboren, ouderen gaan dood. Maar toch blijft het trauma van de Tweede Wereldoorlog nog voelbaar. 

Leedvermaak heeft een rijke opvoeringsgeschiedenis. We spraken met acteurs Trudy de Jong (Toneelgroep Baal, 1982), Catherine ten Bruggencate (verfilming van Leedvermaak door Frans Weisz, 1989) en Tamar van den Dop (Leedvermaak bij Het Nationale Theater, 2022) over het personage 'Lea' dat zij alle drie speelden en waarom het stuk altijd relevant zal blijven.

Reflectie

In de Leedvermaak trilogie biedt de jongste generatie hoop. Zij voelen de trauma's van hun ouders en grootouders, en willen erover hierover in gesprek. In de voorstelling De Joodse Raad komt deze generatie aan het woord. In hun zoektocht naar de motieven van David Cohen - de voorzitter van de Joodse Raad tijdens de Tweede Wereldoorlog - proberen ze zich te verplaatsen in een situatie van duivelse dilemma's en uitzichtloze keuzes. 

Reflecteren en verwerken kan ook in de vorm van poëzie en muziek. In het programma's Dichter bij en de Poeziebar komen er diverse dichters, muzikanten en theatermakers aan het woord. Onder meer Joost Baars, Demi Baltus, Anneke Brassinga, Asha Karami en Mustafa Stitou delen het podium met theatermaker Koen Verheijden, acteur Jaap Spijkers en muzikanten OTION, Spinvis en Saartje Van Camp. 

Erkenning 

Een ander belangrijk onderdeel van traumaverwerking is erkenning. In de voorstelling Vergeten Helden vertellen onder meer Monique Klemann, Jeangu Macrooy en Shirma Rouse de verhalen van verzetsstrijders uit de Nederlandse koloniën. Deze helden zetten hun leven op het spel, maar ze haalden de geschiedenisboeken zelden of nooit. En kregen in Nederland weinig waardering na de oorlog. 

Theatermaker Lars Brinkman onderzoekt een ander deel van de ondergesneeuwde Nederlandse oorlogsgeschiedenis. In Männerbund duikt hij in de Nederlandse gayscene tijdens de Tweede Wereldoorlog en vraagt hij zich af waarom we ons laten leiden door ongemak en schaamte in gesprekken over zaken die simpelweg niet eenduidig zijn.

De oorlog in Den Haag

De Duitse bezetting in Den Haag mondde voor velen uit in vervolging en deportatie. De joodse wijk verdween en werd Chinatown. Na de oorlog probeerde de kleine groep overlevenden zo goed als het ging de draad weer op te pakken. Maar hoe verder te leven met die trauma’s? En wat werd van die trauma’s doorgegeven aan de volgende generaties? In de voorstelling De Laatste Getuigen licht de focus op onze stad, en de verhalen van de Haagse joodse gemeenschap. 

Vorig jaar maakten wij in het kader van De Laatste Getuigen een documentaire over zeven Hagenaars - allen kind in de oorlog - die vertelde wat hen is overkomen en hoe het trauma van hun ouders soms ongemerkt aan hun werd doorgegeven. Bekijk de film hieronder.

Meer informatie over de voorstellingen en de programmering in de periode van 4 en 5 mei