Schrappen naast de schrijver - een interview met Willemijn Barelds

Van 8 april t/m 31 mei is de Leedvermaak trilogie te zien in de theaters.  Voor het eerst in Nederland zullen de drie beroemde stukken van Judith Herzberg – Leedvermaak, Rijgdraad en Simon – op één avond worden gespeeld. Om dat mogelijk te maken, moest het materiaal stevig worden ingekort. Dramaturg Willemijn Barelds voerde deze precieze taak uit, in nauw overleg met Judith Herzberg. 

“Toen ik hoorde dat ik mocht samenwerken met Judith Herzberg, maakte mijn hart een sprong,” vertelt Willemijn Barelds. “Haar poëzie was jaren geleden de reden dat ik Nederlandse Letterkunde ging studeren. Pas tijdens mijn studie leerde ik haar toneelwerk kennen. Nu zit ik wekelijks bij haar thuis aan tafel en zie en hoor ik hoe ze – 84 jaar oud – nog altijd zo treffend met woorden ‘schaakt’; hoe poëzie en theater hand in hand gaan.”

Obsessies 
Barelds leerde de Leedvermaak-trilogie kennen via de vorig jaar overleden theatercriticus en (vooral!) -liefhebber Loek Zonneveld. “Loek en Judith raakten in de jaren tachtig intens bevriend. Ik geloof dat hij vanaf dat moment alle voorstellingen zag die van haar teksten werden geënsceneerd. Vaak ook samen: toen Eric de Vroedt in 2015 Leas Hochzeit (de Duitse versie van Leedvermaak) regisseerde in Bochum reisden ze samen naar Duitsland af. Af en toe, wanneer Judith en ik twijfelen over een schrapping of aanpassing, verzucht ze zachtjes: ‘Was Loek er nog maar. Dan kon ik het hem voorleggen.’” 
Zonneveld schreef in de loop der jaren vele recensies en beschouwingen over Herzbergs werk in De Groene Amsterdammer. Zo noteerde hij begin jaren negentig: “Judith Herzberg is realist noch fantast, en al helemaal geen wereldbestormer. Haar toneel gaat over een trieste boosheid. Ergens in het verleden zijn keuzes gemaakt die de verkeerde leken, ergens in het heden plukken Herzbergs figuren daarvan de wrange vruchten: vervaagde belangen en vermeden conflicten. Bij Herzberg zijn het geen conflicten die de personages beheersen, eerder obsessies, obsessies die een eigen leven zijn gaan leiden. Het resultaat is een bijna nonchalant tot stand komende ontploffing.” 
 
Hilariteit
Hoe is het om te schrappen in het werk van een van Nederlands grootste schrijvers, terwijl ze naast je zit? Barelds: “Het voelt regelmatig oneerbiedig om met rode pen zorgvuldig gekozen woorden door te halen. Opvallend genoeg gebruikt Judith de tijd die we samen besteden aan verfijning en in haar ogen soms verbetering. ‘Dit kan korter en helderder’, zegt ze dan resoluut. En dan schrapt ze vervolgens meer dan ik voorstelde.” 
Het spel tussen een dramaturg en het artistieke brein van een tekst of voorstelling blijft echter altijd spannend. “Dramaturgen willen alles kloppend en logisch maken, is een veel gehoord (voor)oordeel. Judith en ik zijn het daarom ook niet altijd eens met elkaar. In een recensie van Loek over Rijgdraad las ik iets over een scène waarin Alexander, Lea’s eerste man, aan zijn ex-schoonvader, Simon, een abortus onthult. ‘Wat volgt is een typische Judith Herzberg-scène,’ aldus Zonneveld. ‘Pagina’s lang wordt verbaasd vastgesteld dat Simon niet wist dat hij ooit bijna opa was geworden.’ In mijn schrappingsdrift was ik er in eerste instantie van overtuigd dat deze verbazing in een kortere versie ook adequaat zou werken, maar Judith greep resoluut in. ‘Dit is grappig,’ lichtte ze toe. Ik luister en knik. Ik maak niet alleen kennis met haar feilloze gevoel voor poëzie, maar ook met haar humor. Met de ‘hilariteit van de vertraagde onthulling’, om het in de woorden van Loek Zonneveld te zeggen.”
 
 

Cookies

We maken gebruik van cookies en vergelijkbare technieken om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken content van derden af te beelden, zoals ook video’s, en voor verschillende andere toepassingen. Deze cookies worden ook geplaatst door derden. Door ‘akkoord’ te klikken, stem je hiermee in. Als je niet akkoord bent, kan je via de knop ‘Instellingen aanpassen’ je voorkeuren opgeven. Meer informatie…

Cookies zijn nodig om de website goed te laten functioneren. Zo wordt uw winkelmandje onthouden tijdens de bestelling en kunt u inloggen op de website.

Maar cookies zijn ook nodig om de ervaring op de website te verrijken. Bijvoorbeeld media van derde partijen, zoals video's, gaan vaak gepaard met cookies. Ook houden we statistieken bij om de site doorlopend te verbeteren.

Als laatste worden cookies ook gebruikt om informatie rond onze marketing-activiteiten, zoals nieuwsbrieven en advertenties, zo efficiënt en persoonlijk mogelijk uit te kunnen uitvoeren.

Cookie instellingen